Năm 2026 là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt khi cả nước long trọng kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (1726 – 2026). Đây là dịp để tôn vinh một nhà bác học kiệt xuất của dân tộc, đồng thời khơi dậy niềm tự hào về truyền thống hiếu học, trọng nhân tài của đất nước; góp phần giáo dục thế hệ trẻ về tinh thần học tập, ý chí vươn lên và trách nhiệm đối với quê hương, đất nước.
Lê Quý Đôn sinh ngày 2 tháng 8 năm Bính Ngọ (năm 1726) tại làng Diên Hà, trấn Sơn Nam (nay thuộc tỉnh Thái Bình), trong một gia đình có truyền thống khoa bảng. Ngay từ nhỏ, ông đã nổi tiếng thông minh, ham học, có trí nhớ đặc biệt và luôn say mê tìm tòi tri thức. Với tài năng và nghị lực phi thường, ông đỗ đầu kỳ thi Hương, đỗ đầu kỳ thi Hội và đỗ Bảng nhãn năm 1752. Trong suốt cuộc đời, ông vừa là một vị quan thanh liêm, tận tụy, vừa là nhà giáo, nhà sử học, nhà văn hóa và nhà khoa học lớn của Việt Nam thế kỷ XVIII.
Điều làm nên giá trị trường tồn của Lê Quý Đôn không chỉ là học vấn uyên thâm mà còn là tinh thần tự học không ngừng nghỉ. Ông luôn coi việc học là nền tảng để hoàn thiện bản thân, phục vụ nhân dân và xây dựng đất nước. Cuộc đời của ông là minh chứng sinh động cho tư tưởng “học suốt đời”, học đi đôi với hành, học để cống hiến và phụng sự xã hội. Ông đặc biệt phê phán lối học hư văn, giáo điều, xa rời thực tiễn; đồng thời đề cao thực học, thực hành và khả năng vận dụng tri thức vào cuộc sống. Những quan niệm như “đọc sách một thước không bằng làm được một tấc” hay “đọc được một chữ đem áp dụng một chữ” thể hiện rõ tư tưởng học đi đôi với hành, coi hiệu quả thực tiễn là thước đo giá trị của việc học.
Trong sự nghiệp nghiên cứu và trước tác, Lê Quý Đôn đã để lại kho tàng tri thức đồ sộ với hàng chục tác phẩm có giá trị trên nhiều lĩnh vực như lịch sử, địa lý, văn học, triết học, kinh tế, quân sự, nông nghiệp và giáo dục. Những công trình tiêu biểu như Vân đài loại ngữ, Kiến văn tiểu lục, Phủ biên tạp lục, Đại Việt thông sử… không chỉ phản ánh tư duy khoa học vượt thời đại mà còn trở thành nguồn tư liệu quý phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy và bảo tồn các giá trị văn hóa dân tộc.
Lê Quý Đôn là sứ thần tiêu biểu của Đại Việt. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ đi sứ, Lê Quý Đôn không chỉ hoàn thành trọng trách ngoại giao mà còn tranh thủ tìm hiểu, khảo cứu và tiếp thu những thành tựu mới về học thuật, khoa học và văn hóa của thời đại. Những ghi chép trong Bắc sứ thông lục phản ánh tầm nhìn rộng mở, khả năng quan sát sắc sảo và tinh thần học hỏi không ngừng của một học giả lớn. Với vốn học vấn uyên thâm, khả năng ứng đối xuất sắc và tầm hiều biết sâu rộng về lịch sử, văn hóa, chính trị, hoạt động ngoại giao của Lê Quý Đôn không chỉ góp phần tăng cường quan hệ bang giao của đất nước mà còn mở rộng không gian giao lưu học thuật, văn hóa giữa Đại Việt với các nước trong khu vực, góp phần nâng cao vị thế của đất nước.
Ghi nhận, tôn vinh những công lao, đóng góp, cống hiến của Lê Quý Đôn cho nền văn hóa Việt Nam và thế giới, tại phiên họp Đại Hội đồng Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc (UNESCO) lần thứ 43 diễn ra vào ngày 31/10/2025 tại Samarkand, Cộng hòa Uzbekistan đã thông qua Nghị quyết vinh danh và cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh danh nhân văn hoá Lê Quý Đôn.
Đối với Trường Cao đẳng Y tế Bắc Ninh, việc tuyên truyền, học tập và noi gương Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn có ý nghĩa thiết thực trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng và xây dựng văn hóa học đường. Mỗi cán bộ, giảng viên và sinh viên cần phát huy truyền thống hiếu học, tích cực tự học, tự nghiên cứu, rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp, nâng cao y đức, xây dựng tác phong chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực y tế chất lượng cao trong giai đoạn mới.
Đoàn viên, thanh niên nhà trường cần tiếp tục phát huy tinh thần xung kích, sáng tạo; tích cực tham gia các phong trào học tập, nghiên cứu khoa học, chuyển đổi số, tình nguyện vì cộng đồng, bảo vệ môi trường và chăm sóc sức khỏe nhân dân. Mỗi việc làm thiết thực hôm nay chính là cách để tuổi trẻ tiếp nối truyền thống hiếu học của cha ông, góp phần xây dựng quê hương Bắc Ninh và đất nước ngày càng phát triển.
Kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn không chỉ là dịp tri ân một học giả lỗi lạc của dân tộc mà còn là lời nhắc nhở mỗi người về trách nhiệm học tập, rèn luyện và cống hiến. Phát huy truyền thống hiếu học, xây dựng xã hội học tập và khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc chính là cách thiết thực nhất để tôn vinh những giá trị mà Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn đã để lại cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
